Bí Ẩn Thời Gian

  -  

Trả lời câu hỏi “Thời gian là gì?”, từ thế kỉ thứ V, Thánh Augustine, công ty thần học lừng danh, đã viết: “Nếu không một ai hỏi, thì tôi biết; nếu tôi muốn giải thích mang đến một người hỏi, thì tôi không biết”. Lúc được hỏi Thượng Đế tạo ra vũ trụ với thời gian như thế nào, ông nói, Thượng Đế tạo ra vũ trụ ko phải trong thời gian nhưng cùng với thời gian.

Bạn đang xem: Bí ẩn thời gian

Không bao gồm gì ám ảnh bé người hơn thời gian, đơn giản vày sự sống và chiếc chết gắn bó với thời gian. Ước mơ trường sinh, khả năng luân hồi, thiên đường với địa ngục, linh hồn bất tử... được sử dụng như những phương pháp thức để vượt qua nỗi sợ hãi trước thời gian. Và thật lạ lùng, mặc cho những bước tiến khổng lồ của khoa học, nhận thức của họ về thời gian chưa vượt qua Thánh Augustine mười sáu thế kỉ trước.

*

Thời gian là gì?

Đối với đơn vị vật lý (thông thường), thời gian là chiếc mà một đồng hồ chính xác đo được. Với đơn vị toán học, đó là không khí một chiều, được xem như là liên tục, nhưng gồm thể được phân thành các “thời khắc”, giống như từng tấm ảnh trong một cuộn phim. Với số đông, thời gian là cái luôn luôn trôi từ quá khứ qua hiện tại để tới tương lai. Vào thuyết Tương đối, thời gian là chiều thứ tư của vũ trụ, nhưng điều đó không tồn tại nghĩa nó đồng nhất với cha chiều ko gian, vì công thức tính khoảng bí quyết không thời gian không giống công thức tính khoảng bí quyết không gian. Sự phân biệt không khí và thời gian là bệ đỡ cho quan hệ nhân quả, vốn tất cả vai trò thiết yếu trong vận hành vũ trụ. Mặc dù nhiên, một số nhà vật lý tin rằng, ở thang bậc Planck (10-33 cm và 10-43 giây), là thang bậc nhỏ nhất còn có ý nghĩa vật lý, tất cả thể không khí và thời gian không hề chia tách bóc với nhau.


Ảo giác mẫu thời gian

*
Thật lạ là khái niệm mẫu thời gian rất quen thuộc trong cuộc sống từng ngày lại gây bất đồng quan điểm mãi không khỏi giữa những nhà tư tưởng. Khái niệm dòng liên quan với vận động. Không tồn tại vấn đề gì khi ta nói tới chuyển động của một đối tượng vật lý, như một mũi tên đang bay về đích chẳng hạn. Ta tất cả thể quan sát và theo dõi sự thế đổi vị trí không khí của nó trong quy trình vận động qua việc xác định tốc độ với gia tốc bay. Ta thường nói vũ trụ vận động giỏi biến đổi đối với thời gian. Vậy thời gian biến đổi đối với mẫu gì? (Vì vận động là tương đối, bắt buộc ta phải xác định hệ qui chiếu đối với một vận động bất kì). Trong lúc mọi dạng vận động khác đều tạo ra mối liên hệ giữa các quá trình vật lý khác nhau, mẫu thời gian lại liên hệ thời gian với thiết yếu nó. Lúc được hỏi: “Mũi tên bay nhanh như thế nào?”, ta tất cả thể nói, chẳng hạn: “Với tốc độ 200 km/giờ”. Nhưng không người nào hỏi: “Thời gian trôi cấp tốc như thế nào?”; vày câu trả lời: “Với tốc độ một giây bên trên một giây” hoàn toàn vô nghĩa.

Hãy khảo sát giải pháp lập luận mà những nhà triết học Hy Lạp cổ Parmenides và Zeno, cũng như công ty triết học Anh thế kỉ XIX McTaggart, đã dùng. Giả thuyết Alice hy vọng một Giáng sinh bao gồm tuyết, nhưng cô thất vọng vày hôm đó trời mưa; mặc dù hôm sau cô vui vì trời đổ tuyết. Ta tất cả thể đặt mối liên hệ giữa cái thời gian với trạng thái tinh thần của cô nàng như sau:

Ngày 23-12: Alice hy vọng ngày Giáng sinh có tuyết.

Ngày 24-12: Alice thất vọng vì chưng trời mưa.

Ngày 25-12: Alice vui vì trời đang đổ tuyết.

Trong tế bào tả trên, không có gì vận động hay biến đổi cả, đó chỉ là trạng thái cụ thể của thế giới tại các ngày khác nhau (mà ta gọi là chuỗi sự kiện A) và trạng thái tinh thần của Alice liên quan với chúng (ta gọi là chuỗi sự kiện B).

Xem thêm: Alasan Pemain Pubg Mobile Harus Bermain Di San Martin, Miramar

Rõ ràng là từng chuỗi sự kiện tế bào tả chân xác hiện thực, đồng thời chúng lại mâu thuẫn nhau. Chẳng hạn, sự kiện “Alice thất vọng” ban đầu ở thời tương lai, sau đó ở thời hiện tại, rồi trở thành thừa khứ. Nhưng vượt khứ, hiện tại với tương lai là những phạm trù loại trừ nhau, vậy tại sao một sự kiện đơn nhất lại có thuộc tính của cả ba? McTaggart dùng nghịch lý đó để coi thời gian không có thật. Mặc dù phần lớn giới vật lý đặt vấn đề ít nghiêm trọng hơn: cái thời gian không có thật, nhưng bản thân thời gian thì gồm thật, giống như không gian.


Mũi tên thời gian

Ảo giác mẫu thời gian liên quan với khái niệm mũi thương hiệu thời gian. Tuy bác bỏ chiếc thời gian, nhưng giới vật lý chấp nhận mũi tên thời gian (chỉ hướng từ thừa khứ qua hiện tại tới tương lai), cũng như xem việc phân biệt “quá khứ” và “tương lai” là có cơ sở vật lý. Hawking đã luận giải rất sâu sắc vấn đề này trong tác phẩm Lược sử thời gian: Từ vụ nổ lớn tới lỗ đen, xuất bản từ 1988.

Nói chung, các sự biến vũ trụ sắp xếp theo thứ tự một chiều. Như gương rơi xuống sàn sẽ vỡ thành từng mảnh, còn quy trình ngược lại – những mảnh vỡ từ sàn cất cánh lên ghép lại thành gương – chưa từng xẩy ra. Đó là bằng chứng trực tiếp và ví dụ của nguyên lý hai nhiệt động học, cho rằng độ mất trật tự (entropy) của một hệ cô lập luôn tăng. Gương vỡ mất trật tự hơn, có entropy lớn hơn, nên quy trình “gương vỡ lại lành” ko thể xẩy ra. Đối với bé người, thời gian tâm lý cũng trôi từ quá khứ tới tương lai như thời gian nhiệt động, bởi các quá trình tâm lý tất cả cơ sở vật chất là các quá trình điện hóa trong bộ óc, mà những phản ứng sinh học cũng tuân theo các qui luật nhiệt động học. Nói phương pháp khác, nhị mũi thương hiệu thời gian nhiệt động và tư tưởng trùng nhau. (Hawking còn chứng minh mũi tên vũ trụ giãn nở sau Big Bang cũng chỉ hướng như thế; mặc dù ta có thể bỏ qua lập luận này, vày khi vũ trụ teo lại (ngược với giãn nở), mũi thương hiệu cũng ko đổi chiều. Điều đó chứng tỏ việc gắn mũi thương hiệu thời gian với sự giãn nở gồm thể ko xác đáng).

Chính vày “gương vỡ ko lành” mà bao gồm sự bất đối xứng giữa quá khứ và tương lai theo trục thời gian. Mũi thương hiệu thời gian hình tượng hóa sự bất đối xứng của thế giới theo thời gian, chứ không phải sự bất đối xứng của dòng thời gian. Mũi thương hiệu thời gian chỉ hướng về tương lai. Nhưng điều đó không có nghĩa nó bay về tương lai; giống như kim la bàn luôn luôn chỉ phương bắc, nhưng không chạy về phương bắc. Cả nhì mũi thương hiệu đều hình tượng hóa sự bất đối xứng, chứ ko phải vận động giỏi sự biến dịch. Như vậy mũi tên thời gian chỉ ra sự bất đối xứng vào thời gian, chứ không phải sự bất đối xứng của chiếc thời gian. Và những khái niệm “quá khứ” và “tương lai” vào thời gian cũng giống như khái niệm “phía trên” cùng “phía dưới” trong ko gian. Tương quan giữa chúng tùy thuộc vào hệ qui chiếu, vào bản chất thế giới vật chất xung quanh. Chẳng hạn, với người Việt Nam, cảm nhận “phía trên” có thể ngược 180o với cảm nhận của người Mỹ phía bên kia địa cầu.

Xem thêm: Trochoithoitrang Net - People Credited In Tro Choi Thoi Trang

Nói giải pháp khác, sự bất đối xứng theo thời gian là một thuộc tính của các trạng thái vũ trụ, chứ ko phải là thuộc tính của bản thân thời gian. Với trong vũ trụ, chỉ người quan sát bao gồm ý thức mới ghi nhận được “dòng thời gian” (khi ta ngủ, tức ở trạng thái dưới ý thức, ý niệm dòng thời gian hoàn toàn biến mất). Đồng hồ cũng ko đo loại thời gian, cơ mà chỉ đo khoảng bí quyết thời gian giữa những sự kiện. Do thế gồm thể mẫu thời gian là đặc điểm chủ quan trong trái tim trí nhỏ người, chứ không phải là thuộc tính khả quan của vũ trụ.